Ο Francisco José de Goya y Lucientes, ήταν Ισπανός ζωγράφος - χαράκτης και θεωρείται ευρέως ως ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του Ρομαντισμού. Το έργο του Γκόγια εκτείνεται σε μια ποικιλία ειδών, συμπεριλαμβανομένων πορτρέτων, τοπίων, ιστορικών σκηνών και σατιρικών εκτυπώσεων. Η ζωή του σημαδεύτηκε από πολλές προκλήσεις και συγκρούσεις, αλλά και από έντονη δημιουργικότητα. Το έργο του περιλαμβάνει κυρίως πίνακες με ανθρώπινες μορφές, τοπία και φύση, καθώς και τη χρήση της χοντρής βαφής και της έντονης πινελιάς. Η ανάλυση του έργου του αποκαλύπτει μια βαθιά αίσθηση της ανθρώπινης ψυχής και μια συνεχή προσπάθεια να εκφραστεί ο εσωτερικός κόσμος του καλλιτέχνη μέσα από την τέχνη.
Το στυλ του Γκόγια εντάσσεται στον Ρομαντισμό, μια καλλιτεχνική περίοδο που τόνιζε τον εσωτερικό κόσμο του ατόμου και τη φυσική ομορφιά του κόσμου. Ο Γκόγια ξεχώριζε για την αντισυμβατική του προσέγγιση στη ζωγραφική, χρησιμοποιώντας έντονα χρώματα και έναν ανεξέλεγκτο πινελισμό που έδινε ένταση και κίνηση στα έργα του. Παρότι οι πίνακές του μπορούν να φανούν ακατανόητοι σε κάποιους, αναδεικνύουν μια βαθιά αίσθηση της ανθρώπινης ψυχής και μια παθιασμένη επιθυμία να εκφραστεί ο εσωτερικός κόσμος του καλλιτέχνη μέσω της τέχνης. Εκτός από τα πορτρέτα του, ο Γκόγια είναι γνωστός για τη σειρά χαρακτικών του γνωστών ως "Los Caprichos", που σατίριζε την ισπανική κοινωνία και πολιτική. Δημιούργησε επίσης μια σειρά από πίνακες γνωστούς ως «Μαύρους Πίνακες», οι οποίοι εκτελέστηκαν απευθείας στους τοίχους του σπιτιού του και θεωρούνται μερικά από τα πιο δυνατά και αινιγματικά έργα του.
Ποιες είναι οι πέντε βασικές έννοιες για τον Francisco Goya;
- Κοινωνικός σχολιασμός: Ο Γκόγια ήταν δεξιοτέχνης του κοινωνικού σχολιασμού στην τέχνη του, χρησιμοποιώντας τους πίνακές του και τις εκτυπώσεις του για να ασκήσει κριτική και να σατιρίσει τα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της εποχής του. Η σειρά χαρακτικών του, "Los Caprichos", είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού, καθώς απεικονίζει τις τρέλες και τις κακίες της ισπανικής κοινωνίας στα τέλη του 18ου αιώνα.
- Τεχνικές δεξιότητες: Ο Γκόγια ήταν γνωστός για τις τεχνικές του δεξιότητες ως ζωγράφος και χαράκτης, ιδιαίτερα για τη χρήση του φωτός και της σκιάς για τη δημιουργία δραματικών εφέ. Ήταν επίσης επιδέξιος στο να συλλαμβάνει την ουσία των υπηκόων του, είτε ήταν μέλη της βασιλικής οικογένειας είτε καθημερινοί άνθρωποι.
- Σκοτεινά θέματα: Παρά την τεχνική του ικανότητα, το έργο του Γκόγια συχνά ασχολήθηκε με σκοτεινά και ανησυχητικά θέματα. Η σειρά από πίνακές του που είναι γνωστές ως «Μαύροι Πίνακες» είναι ιδιαίτερα στοιχειωτική, που απεικονίζουν σκηνές θανάτου και φθοράς.
- Πολιτική αναταραχή: Ο Γκόγια έζησε μια περίοδο πολιτικών αναταραχών στην Ισπανία, συμπεριλαμβανομένων των Ναπολεόντειων Πολέμων και του Πολέμου της Χερσονήσου. Η τέχνη του αντανακλά την αναταραχή της εποχής, απεικονίζοντας συχνά σκηνές βίας και βασάνων.
- Καλλιτεχνική επιρροή: Το έργο του Γκόγια είχε μεγάλη επιρροή και συνεχίζει να το θαυμάζουν καλλιτέχνες και λάτρεις της τέχνης σήμερα. Συχνά του πιστώνεται ότι άνοιξε το δρόμο για το ρομαντικό κίνημα στην τέχνη και η κληρονομιά του μπορεί να φανεί στο έργο πολλών μεταγενέστερων καλλιτεχνών, συμπεριλαμβανομένων των Édouard Manet και Pablo Picasso.
Λίγα λόγια για το κίνημα του Ρομαντισμού
Το ρομαντισμό ήταν ένα κινηματικό κίνημα που επικράτησε κυρίως στην Ευρώπη κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Χαρακτηρίστηκε από έμφαση στην αυτό-εξέλιξη, τη φυσική ομορφιά, την απόρριψη των κοινωνικών κανόνων και την παράδοση, και την εσωτερική έκφραση συναισθημάτων και πάθους. Οι ρομαντικοί καλλιτέχνες επεδίωκαν την αληθινή ελευθερία έκφρασης και εξερεύνησαν θέματα όπως η αγάπη, ο θάνατος, η φύση και η μελαγχολία. Η τέχνη τους συχνά χαρακτηρίστηκε από έντονα συναισθηματικά στοιχεία, εκφραστικούς χρωματισμούς και ρομαντικά θέματα. Το ρομαντικό κίνημα επηρέασε ευρέως τις τέχνες, τη λογοτεχνία, τη μουσική και τη φιλοσοφία της εποχής του.
Η επιρροή του ισπανικού πολιτισμού στην τέχνη του Γκόγια
Το έργο του Γκόγια αποτελεί αντανάκλαση του ισπανικού πολιτισμού κατά τα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα. Τα επίσημα πορτρέτα του Γκόγια από την ισπανική αυλή ανέδειξαν τον πλούτο και τη δύναμη του βασιλικού οίκου, ενώ οι πίνακες, οι γκραβούρες και τα σχέδιά του απεικόνιζαν την πολιτική και ιστορική αναταραχή της εποχής. Η επιρροή της Ισπανίας είναι εμφανής σε πολλές πτυχές της τέχνης του. Ο Γκόγια επηρεάστηκε από τον Φρανσίσκο Μπαγέου, τον Ρέμπραντ και τον Βελάσκεθ στα πρώτα χρόνια της καλλιτεχνικής του πορείας. Ωστόσο, μετά την κώφωση, άρχισε να αναπτύσσει το δικό του μοναδικό στυλ που αντανακλούσε πιο προσωπικές εμπειρίες. Οι γκροτέσκες εικόνες του και το καυστικό κοινωνικό σχόλιο έχουν επηρεάσει πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες.
Ο πίνακας "3η Μάη"
Η 3η Μαΐου του Γκόγια υφίσταται σημαντικά από την εικαστική παράδοση απεικόνισης ιστορικών γεγονότων, την αποκαλούμενη «ιστορική ζωγραφική» [peinture d’histoire]. Το έργο δεν συμμορφώνεται με τις ανάγκες μιας αφηγηματικής ενότητας και υπερβαίνει κατά πολύ το ίδιο το ιστορικό γεγονός στο οποίο αναφέρεται. Χαρακτηρίζεται από μια εξαιρετική εγκλητική δύναμη που του δίνει εμβληματική αξία: ο μη ισπανόφωνος θεατής, που πολύ συχνά αγνοεί πλήρως σε ποιο ιστορικό επεισόδιο αναφέρεται ο πίνακας, αδυνατεί να παραμείνει αδιάφορος μπροστά του. Το επίτευγμα του Γκόγια είναι πως με τα μέσα της τέχνης του προικίζει με απίστευτη δραματική ένταση τη σκηνή της εκτέλεσης ανάγοντάς την σε οικουμενικό σύμβολο του αγώνα των καταπιεσμένων για ελευθερία και δικαιοσύνη. Η απέλπιδα έκκληση για ζωή και η κραυγή των εξεγερμένων ενάντια στην τυφλή βία της εξουσίας αποσπάται από το ιστορικό της υπόβαθρο και γίνεται έμβλημα με πανανθρώπινη εμβέλεια. Η Ζανίν Μπατίκλ [Jeannine Baticle] υποστηρίζει πως ο συγκεκριμένος πίνακας μαζί με την Γκουέρνικα του Πικάσο αποτελούν το ισπανικό εικαστικό δίπτυχο που απεικονίζει εμβληματικά τη σύγχρονη τραγωδία της ανθρωπότητας. Ο Φρεντ Λιχτ [Fred Licht] από την πλευρά του εντάσσει την 3η Μαΐου στον εξαιρετικά περιορισμένο κύκλο των έργων τέχνης που λειτουργούν ως αρχετυπικές εικόνες, δημιουργώντας τομές όχι μόνο στην ιστορία της τέχνης αλλά γενικότερα στη θεώρηση του κόσμου. Πρόκειται για έργα που επαναπροσδιορίζουν όχι μόνο τον τρόπο πρόσληψης της τέχνης αλλά και της ίδιας της ανθρώπινης εμπειρίας του κόσμου. Για τον Λιχτ, η 3η Μαΐου του Γκόγια ανήκει στα έργα που επιφέρουν «μια μυστηριώδη ρωγμή στον χρόνο και τον χώρο μέσω της οποίας μπορεί κάποιος να δει μια ρηξικέλευθη αλλαγή στο ιστορικό πολιτιστικό κλίμα της εποχής τους».[1]
Προτού όμως προχωρήσουμε στην ανάλυση του πίνακα, επιβάλλεται να κάνουμε μια έστω συνοπτική επισκόπηση της ιστορικής συγκυρίας.
Στα τέλη του 1807 και στις αρχές του 1080, με πρόσχημα την αποστολή ενισχύσεων στον γαλλικό στρατό που κατελάμβανε την Πορτογαλία, ο Ναπολέοντας εισβάλλει στην Ισπανία, με τη συνενοχή του τότε διαδόχου του ισπανικού θρόνου Φερδινάνδου που αδημονούσε να στεφθεί βασιλιάς εκθρονίζοντας τον πατέρα του, Κάρολο Δ΄. Ο Ναπολέων βέβαια θα εισβάλει στην Ισπανία με απώτερο σκοπό όχι να ενθρονίσει τον Φερδινάνδο στη θέση του εξαιρετικά αντιδημοφιλούς βασιλικού ζεύγους, αλλά τον αδελφό του, Ιωσήφ Βοναπάρτη. Και, πράγματι, ο Φερδινάνδος Ζ΄ αμέσως μετά την ενθρόνισή του, θα αναγκαστεί να εκχωρήσει τη θέση του στον Ιωσήφ Βοναπάρτη, παραμένοντας μέχρι το 1814 υπό επιτήρηση εξόριστος στη γαλλική πόλη Μπαγιόν. Η εισβολή των ναπολεόντειων στρατευμάτων στην Ισπανία εκτυλίσσεται σε μια περίοδο σύγχυσης, γενικευμένης κοινωνικής αναταραχής και αυξανόμενης δυσαρέσκειας απέναντι στο παλάτι. Το κλίμα σύγχυσης επιτείνεται από την επισφαλή και ασταθή συμμαχία που είχε συνάψει η Ισπανία με την Γαλλία. Σε έναν πρώτο χρόνο, ο ισπανικός λαός θα δει τους Γάλλους ως απελευθερωτές από τον λαομίσητο πρωθυπουργό Μανουέλ ντε Γοδόι, πολύ σύντομα όμως θα διαπιστώσει πως δρουν ως κατακτητές. Και ενώ αρχικά τα γαλλικά στρατεύματα υπό τον στρατάρχη Ζοακίμ Μυρά δεν συνάντησαν καμία αντίσταση, πολύ σύντομα θα βρεθούν αντιμέτωπα με πολλαπλές εστίες αντίστασης που συνέκλιναν σε μια καινοφανή μορφή πολέμου, την αποκαλούμενη guerilla, όπως χαρακτηρίστηκε ο Πόλεμος της Ανεξαρτησίας ενάντια στον Γάλλο κατακτητή. Επρόκειτο για έναν άτυπο πόλεμο φθοράς που δεν διεξήχθη από τακτικά στρατεύματα αλλά από μεγάλο μέρος του ισπανικού πληθυσμού, έναν ανταρτοπόλεμο με επιθέσεις από μικρές ένοπλες ομάδες, πράξεις σαμποτάζ, τοπικούς θύλακες αντίστασης κ. ο. κ. Έναυσμα του Πολέμου της Ανεξαρτησίας που διήρκεσε έξι χρόνια μπορεί να θεωρηθεί η εξέγερση της 2ας Μαΐου 1808, την οποία πυροδότησε η απόπειρα να απομακρυνθούν από το παλάτι τα τελευταία μέλη της ισπανικής βασιλικής οικογένειας που παρέμεναν στη Μαδρίτη, μια κίνηση που εξελήφθη από τους Μαδριλένους ως προκλητική παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων του ισπανικού λαού. Μπροστά στο παλάτι αλλά και σε διάφορα σημεία της πρωτεύουσας, όπως στην Puerta del Sol, διεξήχθησαν αιματηρές μάχες ανάμεσα στα γαλλικά στρατεύματα και εξεγερμένους Μαδριλένους. Ακολούθησε μια εξαιρετικά βίαιη καταστολή της εξέγερσης : όλοι οι συλληφθέντες καταδικάστηκαν συλλήβδην σε θάνατο από μια στρατιωτική Επιτροπή και μετά από αυτές τις τελείως κατ’ επίφασίν «δίκες» εκτελέστηκαν σχεδόν αυθημερόν για παραδειγματισμό. Ανάμεσα στους τόπους μαζικών εκτελέσεων ήταν και ο λόφος του Πρίγκηπα Πίο στον οποίο τοποθετεί ο Γκόγια τη σκηνή της εκτέλεσης των εξεγερμένων.
Την άνοιξη του 1814, όταν δηλαδή ζωγραφίστηκε η 3η Μαΐου όπως και το δίδυμο ταίρι της, η 2α Μαΐου, τα γαλλικά στρατεύματα είχαν ήδη αποχωρήσει, ενώ, εν αναμονή της επανόδου του εξόριστου Φερδινάνδου στη Μαδρίτη, την εξουσία ασκούσε το Συμβούλιο Αντιβασιλείας. Ταυτόχρονα, γίνονταν πυρετώδεις προετοιμασίες για τον εορτασμό της μνήμης των «μαρτύρων» της 3ης Μαΐου και για τη μεταφορά των σωρών τους στην εκκλησία του Άγιου Ισίδωρου. Ο Γκόγια ζωγραφίζει τους δύο πίνακες με στόχο να εκτεθούν στα πλαίσια των τελετών για την έκτη επέτειο της 2ας Μαΐου. Όπως όμως προκύπτει από τις μαρτυρίες της εποχής, τα δύο έργα του Γκόγια όχι μόνο δεν εκτέθηκαν αλλά αποσιωπήθηκαν πλήρως, διότι προφανώς θεωρήθηκαν επικίνδυνα από την πιο συντηρητική πτέρυγα των οπαδών του Φερδινάνδου. Τελικά, η τόσο επιθυμητή από τον ισπανικό λαό Παλινόρθωση θα πάρει μια εφιαλτική τροπή για τους μαχητές του Πολέμου της Ανεξαρτησίας. O Φερδινάνδος Ζ΄ όχι μόνο δεν συμμετείχε στις τελετές προς τιμήν των «ηρώων» της 3ης Μαΐου, αλλά πριν καν επανέλθει στη Μαδρίτη έσπευσε να καταργήσει το Σύνταγμα του Cádiz[2] και να επαναφέρει την απολυταρχική μοναρχία, με ό,τι συνεπαγόταν αυτό. Επανασύσταση της Ιεράς Εξέτασης, διάλυση των κοινοβουλίων και των τοπικών αρχών, κατάργηση του συντάγματος του 1812 και όλων των διαταγμάτων των Cortes του Cádiz, κατάλυση κάθε μορφής αντιπροσωπευτικής εξουσίας, κλείσιμο όλων των εφημερίδων και ανελέητες διώξεις ενάντια στους φιλελεύθερους σημαδεύουν την επάνοδο του Φερδινάνδου στην εξουσία. Σε κάθε γωνιά της Ισπανίας «φυλακίζουν, βασανίζουν και θανατώνουν με σαδιστική στυγερότητα».[3] Είναι σαφές πως σε ένα τέτοιο πλαίσιο οι δύο πίνακες του Γκόγια έπρεπε να αποσυρθούν άμεσα από την κυκλοφορία καθώς θα μπορούσαν να εκθέσουν ανεπανόρθωτα τον ζωγράφο. [πηγή : Βίκη Σκούμπη - The Art of Crime]
Λος Κάπριχος
Ο Francisco Goya δημιούργησε το "Los Caprichos", μια σειρά 80 χαρακτικών, ως απάντηση στο κοινωνικό και πολιτικό κλίμα της εποχής του. Ήταν βαθιά ενοχλημένος από τη διαφθορά και τις αδικίες που έβλεπε στην ισπανική κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων των καταχρήσεων της Ιεράς Εξέτασης, των δεισιδαιμονιών των απλών ανθρώπων και των υπερβολών της αριστοκρατίας.
Μέσα από τα χαρακτικά του, ο Γκόγια είχε ως στόχο να ασκήσει κριτική και να αποκαλύψει αυτά τα ζητήματα, χρησιμοποιώντας σάτιρα και σκοτεινό χιούμορ για να αποκαλύψει την υποκρισία και τον παραλογισμό της ισπανικής κοινωνίας. Τα χαρακτικά απεικονίζουν μια σειρά χαρακτήρων, από διεφθαρμένους ιερείς έως ανόητους ευγενείς έως καθημερινούς ανθρώπους που έχουν παγιδευτεί στις δικές τους δεισιδαιμονίες και αυταπάτες. Το «Los Caprichos» ήταν ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο έργο και ο Γκόγια αναγκάστηκε να το αποσύρει από τη δημόσια πώληση αφού πουλήθηκαν μόνο μερικά αντίτυπα. Ωστόσο, η σειρά παραμένει ένα σημαντικό και επιδραστικό έργο τέχνης, προβάλλοντας την τεχνική ικανότητα του Γκόγια και την έντονη κριτική του για την κοινωνία στην οποία ζούσε.
Συζήτηση
Ο Γκόγια ήταν ένας από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες του 19ου αιώνα, ο οποίος με το έργο του αναδείχθηκε ως ένας από τους πρωτοπόρους του έκφραστικού και συμβολικού ζωγραφικού ρεύματος. Η ζωγραφική του αντιπροσώπευε την αναζήτησή του για την εσωτερική αλήθεια και την αναδίπλωση της ανθρώπινης ψυχής. Μέσα από τα έργα του, ανέδειξε την αντίφαση και την ομορφιά της ανθρώπινης ύπαρξης, αποκαλύπτοντας τις εσωτερικές μάχες και τις συναισθηματικές αντιφάσεις.
Η ζωή του Γκόγια ήταν γεμάτη πάθος και περιπέτειες, με πολλές προκλήσεις και δυσκολίες. Παρόλο που δεν αναγνωρίστηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του, η κληρονομιά του έχει επιβεβαιωθεί μέσα από την επιρροή που άσκησε στην τέχνη και την κουλτούρα. Ο Γκόγια έζησε και έργαστηκε με πάθος, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια κληρονομιά που εξακολουθεί να εμπνέει και να εντυπωσιάζει τους ανθρώπους μέχρι και σήμερα.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου